ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ‘ಸಂಭ್ರಮ ಶನಿವಾರ’ (ಬ್ಯಾಗ್ ರಹಿತ ದಿನ) ಆಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ “ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ” ಎಂಬ ಮೊದಲನೇ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ರಾಜ್ಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಾಲಾ ಬ್ಯಾಗ್ ಹೊರೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಮೂರನೇ ಶನಿವಾರದಂದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲು DSERT ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಈ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಅನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಯೋಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ 3 ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಅರಿವು, ಅನುಭವ ಮತ್ತು अवಲೋಕನ ಎಂಬ 3 ಹಂತಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಭಾಗ 1: ಒಂದರಿಂದ ಮೂರನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ
ಈ ಹಂತದ ಮಕ್ಕಳು ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಆಟದ ಮಾದರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಚೇತನರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- 1. ಅರಿವು ಘಟಕ (Awareness):
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸರಳವಾದ “ಹೌದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ” (Yes/No) ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಎಂಬುದು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ನಮಗೆ ಹರಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?” ಅಥವಾ “ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ದೈಹಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದೇ?” ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿರುವ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ನೈಜ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. - 2. ಅನುಭವ ಘಟಕ (Experiential Learning):
ಇಲ್ಲಿ “ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿ” ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಯರ್ಫೋನ್ ಧರಿಸಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಶ್ರವಣ ದೋಷದ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ). ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪಿನ ಮಗುವಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ತನ್ನ ತರಗತಿ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷದ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ). ಈ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಡುವ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. - 3. ಅವಲೋಕನ ಘಟಕ (Observation/Reflection):
ಮಕ್ಕಳು ದೃಷ್ಟಿ ನ್ಯೂನ್ಯತೆ, ಮೂಕ-ಬಧಿರತೆ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ನ್ಯೂನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವವರಂತೆ ನಟಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಜೊತೆ ತಾವು ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬೇಕು, ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಭಾಗ 2: ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ
ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
- 1. ಅರಿವು ಘಟಕ:
“ಅಂಗವೈಕಲ್ಯತೆ ಒಂದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವೇ?” ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿವಿಧ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಚರ್ಚೆ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಚೇತನರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಡ್ಗಳಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಓದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. - 2. ಅನುಭವ ಘಟಕ:
“ನೀವು ನೋಡುವುದನ್ನು ಹೇಳಿ” ಎಂಬ ಆಟವಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಅದಲು-ಬದಲು (Jumbled words/sentences) ಮಾಡಿ ಬರೆಯಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕಾ ನ್ಯೂನ್ಯತೆ (Dyslexia ಇತ್ಯಾದಿ) ಇರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಓದಲು ಆಗುವ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆ ಸಹಕಾರಿ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಗೆ ನಾವು ಹೇಗೆ ಓದಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. - 3. ಅವಲೋಕನ ಘಟಕ:
ಕಥೆ ರಚನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ: ಮಾಡ್ಯೂಲ್ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣ ವಾಕ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳು ಸ್ವಂತ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: “ಇಂದು ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಹುಡುಗ ದಾಖಲಾದನು, ಅವನು ವೀಲ್ ಚೇರ್ ಮೇಲೆ ಬಂದಿದ್ದನು…” ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಆ ಹುಡುಗನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಥೆ ಬರೆಯಬೇಕು.
ವಿಭಾಗ 3: ಆರರಿಂದ ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ (ಉನ್ನತ ಶಾಲೆ) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ
ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಹಾಗೂ ಶಾಲಾ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
- 1. ಅರಿವು ಘಟಕ:
ಇಲ್ಲಿ “ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ: ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ರಾಧಿಕಾಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆ: ಆರು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ನಿಮೋನಿಯಾ ಬಂದು 8ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಧಿಕಾ ಎಂಬ ಬಾಲಕಿಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಚುಡಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹೊಸ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವಳಿಗೆ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಓದಿ ನೆರವಾದರು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವಳು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಕಬಡ್ಡಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದಳು. ಅವಳಿಗೆ ಕಬಡ್ಡಿ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಎಲ್ಲ ಆಟಗಾರರೂ ತಮ್ಮ ಕಾಲಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು (Bells) ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಆಡಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಅವಳ ತಂಡ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ವಿಶೇಷ ಚೇತನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅವರೂ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾರ. - 2. ಅನುಭವ ಘಟಕ:
“ನಿಮ್ಮ ಶಾಲೆಯು ಸಮನ್ವಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆಯೇ?” ಎಂಬ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಚರ್ಚೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ, ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿ ಹಾಗೂ ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಡೆದಾಡಲು ರ್ಯಾಂಪ್ (Ramp) ಅಥವಾ ಪೂರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆಯೇ? ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಮಕ್ಕಳು ಚರ್ಚಿಸಿ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. - 3. ಅವಲೋಕನ ಘಟಕ:
“ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ” ಚಟುವಟಿಕೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಚಾರ್ಟ್ ಪೇಪರ್ ಬಳಸಿ ವಿಶೇಷ ಚೇತನರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಗೌರವವನ್ನು ಸಾರುವಂತಹ ಆಕರ್ಷಕ ಪೋಸ್ಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಲೋಗನ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ತಿಳಿಸುವುದು.
ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಇತರೆ ಸಲಹಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು:
ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಲು ಶಿಕ್ಷಕರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಆಯೋಜಿಸಬಹುದು:
- ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಧನ-ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ (Hearing aid, Braille ಪುಸ್ತಕಗಳು, ವೀಲ್ ಚೇರ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಸುವುದು.
- ಕ್ರೀಡೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವಿಶೇಷ ಚೇತನ ಸಾಧಕರನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವುದು.
- ಸಾಧನೆಗೆ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.
- ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಚೇತನರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ವೇತನ ಹಾಗೂ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು.
- ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಹಾಗೂ ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು.
ಮುಖ್ಯ ಸಾರಾಂಶ ಹಾಗೂ ಸಂದೇಶ:
ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾಜದಿಂದ ಕೇವಲ ಅನುಕಂಪ (Sympathy) ಬೇಡ, ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಗೌರವ (Opportunity & Empathy). ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಮನ್ವಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವುದೇ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಸಂಭ್ರಮ ಶನಿವಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಈ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಬೋಧಿಸಬೇಕು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆದೇಶವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ. 👇
